Tavza, Sivas'ın Doğanşar ilçesine bağlı, Koyulhisar sınırında, yamaçlara kurulu bir dağ köyüdür. Osmanlı döneminde Tozanlı kazasına bağlıydı ve adı 1455 tarihli tahrir kayıtlarında Tavza olarak geçer.
Adımız nereden geliyor?
Köy portalımızda aktarılan görüşe göre ad, Osmanlıca tavîzât sözcüğünden gelir; "karşılık olarak vermek" anlamındadır. Halk arasında ise başka bir rivayet anlatılır: Köy uzakta olduğu için oraya gidenler "taa uzağa gidiyorum" dermiş, ad zamanla "Tavuza"ya dönüşmüş.
Osmanlı kayıtlarında Tavuza
Köyümüz, Tozanlı kazasının yerleşim listelerinde 1455'ten 1928'e kadar Tavuza adıyla köy olarak geçer. Tahrir defterlerine göre köyde 1455'te 3 hane ve 1 bekâr, 1485'te 3 hane ve 2 bekâr, 1520'de 3 hane, 2 bekâr ve 2 sipahizade yaşıyordu. O yıllarda buğday, arpa, kabak, ot, fiğ, keten, meyve ve bostan ekiliyor; arıcılık ve koyunculuk yapılıyordu. 16. yüzyılın ortasından itibaren köyün bir de değirmeni vardı.
Kervan yolundaki köy
1574 tarihli kayıtlara göre köy, kervanların uğrak yeri olan bir hizmet mahalliydi. Köy halkı yakınlardaki bir geçidin (derbent) bakımını üstlendiği için bir fermanla avârız-ı dîvâniyye ve tekâlîf-i örfiyye denen olağanüstü vergilerden muaf tutulmuştu.
1845: dört hanelik köy
1845 tarihli temettuat (gelir) kayıtlarında köyde dört hane görünür: Sipahioğlu Hüseyin, Çavuşoğlu Ömer, Hanife oğlu Hasan ve Kürdoğlu Ömer. Bu haneler 96 dönüm tarlaya ve koyun, keçi, inek, kısrak ve arı kovanlarıyla birlikte 257 hayvana sahipti; hane başına geliri bakımından köyümüz Tozanlı'nın önde gelen köyleri arasındaydı.
Kabaçam yılları ve eski adımıza dönüş
- 1940: Köye "Çamlıca" adı verildi ama bu ad halk arasında tutmadı.
- 30 Nisan 1947: Bakanlar Kurulu kararıyla Tavza; Arzuman, Bozkuş ve Karkın köyleriyle birlikte Koyulhisar'ın merkez bucağına bağlandı.
- 1960: Ad değiştirme çalışmaları sırasında köyün adı Kabaçam oldu.
- 1990: Doğanşar ilçe oldu; köyümüz Doğanşar'a bağlandı.
- 2014: Sivas İl Genel Meclisi kararıyla köyümüz yeniden Tavza adını aldı.
Köyümüz bugün
Köyümüz Aşağı, Orta, Yukarı ve Yukarı İspa mahallelerinden oluşur; Aşağı Kabaçam ve Gölcük adlı iki mezrası vardır. Köyde bir cami, iki misafirhane, restore edilerek toplantı salonuna dönüştürülen eski okul ve çok sayıda çeşme bulunur. Nüfus göçle azalmış olsa da yazın gurbetteki hemşehrilerimizin dönüşüyle köy yeniden canlanır. Ayrıntılar için Coğrafya ve Nüfus ile Tarihî Değerlerimiz sayfalarına bakabilirsiniz.
Muhtarlarımız
Kayıtlara göre köyün ilk yerleşimcisi ve ilk muhtarı, çiftçilikle uğraşan Sipahioğlu Hüseyin'dir; 1845 kayıtlarında mesleği "çiftçi ve muhtar" olarak yazılıdır. Köy portalımızda derlenen listeye göre ondan sonra köyümüzün muhtarlığını şu hemşehrilerimiz yaptı:
- Nuri Ceylan
- Hüsnü Ceylan
- Sait Karataş
- Emin Çam
- Mehmet Ali Karakuş
- Mehmet Tugay
- Hasan Demir
- Hüseyin Serin
- Mustafa Kaya
- Osman Kaya
- Abdullah Karaaslan (1989–1999)
- Mehmet Ali Kaya (2004–2006)
- Mehmet Sağlam (2006'dan itibaren)
Bugün köyümüzün muhtarı Mustafa Şahin'dir. Dönemleri bilinmeyen muhtarlarımızla ilgili bilgisi olan hemşehrilerimizin bize ulaşmasını rica ederiz.
Arşiv kaynakları
Bu sayfadaki Osmanlı dönemi bilgileri şu kayıtlara dayanır: Başbakanlık Osmanlı Arşivi tahrir defterleri TT 2 (1455), TT 19 (1485), TT 79 (1520), TT 287 (1554) ve Tapu Kadastro Arşivi TD 988 (1574 Sivas Mufassalı). Bu belgeleri yöremiz için derleyen Fikri Karaman'ın Soy Kütüğü Tozanlı-Doğanşar (ABM Yayınevi, 2014) kitabı, köyümüzü merak edenler için en kapsamlı kaynaktır.
Bu sayfadaki bilgiler köyümüzün 2008–2015 yılları arasında yayımlanan web portalından derlenmiştir. Eksik ya da hatalı gördüğünüz bir bilgiyi derneğimize iletebilirsiniz.